వ్యాస కర్త: ప్రముఖ సైకాలజిస్ట్ కె. పున్నంచందర్, TPA రాష్ట్ర ఉపాధ్యక్షుడు 

MSc Psychology, MSW Medical & Psychiatry, LLB

(తెలంగాణ సైకాలజిస్ట్స్ అసోసియేషన్ దశాబ్ది ఉత్సవాల సందర్భంగా ప్రత్యేక (11)వ్యాసం)

డైలీ భారత్ స్పెషల్: ప్రస్తుత కాలంలో మనిషి జీవితం వేగంగా మారుతోంది. పనిభారం, ఆర్థిక ఒత్తిడులు, కుటుంబ సమస్యలు, భవిష్యత్తుపై భయాలు, సోషల్ మీడియా ప్రభావం, అధిక ఆలోచనలు వంటి అనేక కారణాల వల్ల మానసిక ప్రశాంతత తగ్గిపోతోంది. ఈ ప్రభావం మనిషి నిద్రపై తీవ్రంగా పడుతోంది. ఒకప్పుడు అరుదుగా కనిపించిన నిద్రలేమి సమస్య ఇప్పుడు చిన్నపిల్లల నుంచి పెద్దవారి వరకు విస్తరిస్తోంది.

"నిద్ర సహజ ప్రక్రియ"

అలసిన శరీరానికి, మనస్సుకు నిద్ర అనేది కేవలం విశ్రాంతి మాత్రమే కాదు. అది శరీరం, మెదడు, భావోద్వేగాలు, జ్ఞాపకశక్తి, మానసిక స్థితి సక్రమంగా పనిచేయడానికి అవసరమైన సహజ ప్రక్రియ. సరైన నిద్ర లేకపోతే మనిషి శారీరకంగా మాత్రమే కాదు, మానసికంగా కూడా అలసిపోతాడు. చిరాకు, కోపం, ఒత్తిడి, ఏకాగ్రత లోపం, భావోద్వేగ అసమతుల్యత వంటి సమస్యలు పెరుగుతాయి.

నిద్రలేమి (Insomnia) అనేది వ్యక్తికి సరైన సమయంలో నిద్ర పట్టకపోవడం, మధ్యలో పలుమార్లు మేల్కొనడం లేదా పూర్తిగా విశ్రాంతినిచ్చే నిద్ర లేకపోవడం.

 కొంతమందికి కొన్ని రోజుల పాటు మాత్రమే ఈ సమస్య ఉంటే, మరికొందరికి ఇది దీర్ఘకాలిక సమస్యగా మారుతుంది.

"నిద్రలేమికి అనేక కారణాలు" 

మానసిక ఒత్తిడి, Anxiety, Depression, కుటుంబ సమస్యలు, ఉద్యోగ ఒత్తిడులు, ఆర్థిక ఇబ్బందులు, ఆరోగ్య సమస్యలు, భవిష్యత్తుపై భయాలు, పరీక్షల టెన్షన్ వంటి అంశాలు నిద్రను ప్రభావితం చేస్తాయి. కొన్నిసార్లు చిన్న సమస్య కూడా రాత్రివేళల్లో పెద్దదిగా అనిపించి మనసును ప్రశాంతంగా ఉండనివ్వదు.

"వేధించే ఆలోచనలు"

మనిషి శరీరం విశ్రాంతి పొందాలంటే ముందుగా మనసు ప్రశాంతంగా ఉండాలి. కానీ అధిక ఆలోచనలు మెదడును ఎప్పుడూ అప్రమత్త స్థితిలో ఉంచుతాయి. “రేపు ఏమవుతుంది?”, “నేను విఫలమైతే?”, “నా సమస్యలు ఎలా పరిష్కారమవుతాయి?” వంటి ఆలోచనలు రాత్రివేళల్లో మరింత ఎక్కువగా వేధిస్తాయి. ఈ ఆలోచనలు శరీరంలో టెన్షన్‌ను పెంచి సహజ నిద్రను దూరం చేస్తాయి.

"దైనందిన జీవిత సమస్యలు"

కుటుంబ సమస్యలు, దాంపత్య విభేదాలు, ప్రేమ విఫలం, ఉద్యోగ సమస్యలు, చదువు ఒత్తిడి వంటి దైనందిన జీవిత సమస్యలు నిద్రపై తీవ్రమైన ప్రభావం చూపుతాయి. పగలు బయటకు సాధారణంగా కనిపించే వ్యక్తి కూడా రాత్రివేళల్లో ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు మానసికంగా కుంగిపోవచ్చు. సమస్యలు ఎక్కువైనప్పుడు నిద్ర ఆలస్యం అవడం, మధ్యలో మేల్కొనడం, భయంకరమైన కలలు రావడం, ఉదయం అలసటగా ఉండటం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.

"స్క్రీన్ అడిక్షన్ అతి పెద్ద సమస్య"

ప్రస్తుత కాలంలో మొబైల్ ఫోన్ నిద్రకు ప్రధాన శత్రువుగా మారింది. పడుకునే ముందు గంటల తరబడి సోషల్ మీడియా, వీడియోలు, రీల్స్, గేమ్స్ చూస్తూ ఉండటం వల్ల మెదడు విశ్రాంతి పొందలేకపోతుంది. మొబైల్ స్క్రీన్ నుంచి వచ్చే Blue Light మెదడులో నిద్రకు సహాయపడే Melatonin హార్మోన్ ఉత్పత్తిని తగ్గిస్తుంది. ఫలితంగా నిద్ర సమయం దెబ్బతింటుంది. స్క్రీన్ Addiction వల్ల నిద్ర ఆలస్యం అవడం, ఉదయం అలసటగా ఉండటం, చిరాకు పెరగడం, Anxiety మరియు Depression సమస్యలు అధికమవడం జరుగుతుంది.

వయస్సును బట్టి కూడా నిద్ర సమస్యల స్వభావం మారుతూ ఉంటుంది. పిల్లల్లో చదువు ఒత్తిడి, భయాలు, కుటుంబ వాతావరణం ప్రభావం చూపితే, టీనేజ్‌లో హార్మోన్ల మార్పులు, సోషల్ మీడియా, భావోద్వేగ సమస్యలు ప్రధాన కారణాలుగా కనిపిస్తాయి.

"నిజమైన సమస్య నిద్రలేమి కాదు"

 యువతలో కెరీర్, ఉద్యోగం, ఆర్థిక సమస్యలు నిద్రను ప్రభావితం చేస్తాయి. పెద్దవారిలో ఆరోగ్య సమస్యలు, ఒంటరితనం, వయస్సుతో వచ్చే శారీరక మార్పులు, గత సంఘటనలపై అధిక ఆలోచనలు నిద్రను దెబ్బతీస్తాయి.

కొన్నిసార్లు నిజమైన సమస్య నిద్రలేమి కాదు… “నాకు నిద్ర రావడం లేదు” అనే భయం. “ఈరోజు కూడా నిద్ర రాకపోతే?”, “రేపు నేను ఎలా పని చేస్తాను?”, “నాకు ఏదైనా పెద్ద వ్యాధి వచ్చిందా?” వంటి ఆలోచనలు వ్యక్తిని మరింత ఆందోళనకు గురిచేస్తాయి. ఈ భయమే మెదడులో ఒత్తిడిని పెంచి నిద్రను ఇంకా దూరం చేస్తుంది. అంటే నిద్రలేమి కంటే, దాని గురించి ఉన్న భయం మరియు ఆలోచనలే మనిషిని ఎక్కువగా బాధిస్తాయి.

"ఆరోగ్యంపై తీవ్ర ప్రభావం"

నిద్ర మరియు మానసిక ఆరోగ్యం ఒకదానితో ఒకటి బలమైన సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. Anxiety ఉన్నవారిలో అధిక ఆలోచనలు, భయాలు, గుండె దడ వల్ల నిద్ర తగ్గుతుంది. Depression ఉన్నవారిలో కొందరికి ఎక్కువ నిద్ర వస్తే, మరికొందరికి అసలు నిద్ర పట్టదు. OCD వంటి సమస్యల్లో పునరావృత ఆలోచనలు రాత్రివేళల్లో ఎక్కువై నిద్రను ప్రభావితం చేస్తాయి. సరైన నిద్ర లేకపోతే చిరాకు, కోపం, భావోద్వేగ అసమతుల్యత పెరుగుతాయి.

"సైకాలాజిస్టుల పాత్ర కీలకం"

నిద్ర సమస్యల చికిత్సలో  సైకాలజిస్టుల పాత్ర ఎంతో ముఖ్యమైనది. చాలామంది నిద్ర రాకపోతే వెంటనే మందుల గురించి ఆలోచిస్తారు. కానీ అనేక సందర్భాల్లో నిద్రలేమికి మూలకారణం మనసులోని ఒత్తిడి, అధిక ఆలోచనలు, భయాలు, ఆందోళనలే ఉంటాయి. ఈ పరిస్థితులను అర్థం చేసుకుని వ్యక్తికి సరైన మార్గనిర్దేశం చేయడంలో సైకాలజిస్టు కీలక పాత్ర పోషిస్తాడు.

సైకాలజిస్టు ముందుగా వ్యక్తి నిద్ర సమస్యను లోతుగా అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. వ్యక్తి జీవనశైలి, ఆలోచనా విధానం, భావోద్వేగ పరిస్థితి, కుటుంబ వాతావరణం, పని ఒత్తిడి, గత అనుభవాలు వంటి అంశాలను పరిశీలిస్తాడు. ఎందుకంటే ప్రతి వ్యక్తి నిద్రలేమికి కారణం ఒకేలా ఉండదు.

నిద్ర సమస్యలతో బాధపడుతున్న చాలామంది తమ భావాలను బయటపెట్టుకోలేక మౌనంగా బాధపడుతుంటారు. సైకాలజిస్టు వ్యక్తికి ఒక భద్రమైన వాతావరణాన్ని కల్పించి, అతని భావోద్వేగాలను స్వేచ్ఛగా వ్యక్తపరచడానికి అవకాశం ఇస్తాడు. కొన్నిసార్లు మనసులోని బాధను పంచుకోవడమే ఒత్తిడిని తగ్గిస్తుంది.

నిద్రలేమి చికిత్సలో Cognitive Behavioral Therapy (CBT) ఎంతో ప్రభావవంతమైన పద్ధతి. ఇందులో వ్యక్తి ఆలోచనా విధానాన్ని గుర్తించి, నెగెటివ్ ఆలోచనలను మార్చడానికి సహాయం చేస్తారు. “నాకు నిద్ర రాకపోతే నేను పూర్తిగా పాడైపోతాను”, “నాకు పెద్ద వ్యాధి వచ్చిందేమో” వంటి భయాలను తగ్గించి ప్రశాంతమైన ఆలోచనలను పెంపొందించడానికి సహాయం చేస్తారు.

"సహజ నిద్రకు సహాయం"

సైకాలజిస్టులు Deep Breathing, Meditation, Mindfulness, Progressive Muscle Relaxation Techniques వంటి పద్ధతులను నేర్పిస్తారు. ఇవి మెదడులో టెన్షన్‌ను తగ్గించి సహజ నిద్రకు సహాయపడతాయి. అలాగే Sleep Hygiene గురించి అవగాహన కల్పిస్తూ ప్రతిరోజూ ఒకే సమయానికి నిద్రపోవడం, పడుకునే ముందు మొబైల్ వినియోగం తగ్గించడం, ప్రశాంతమైన నిద్ర వాతావరణం కల్పించడం వంటి అలవాట్లను నేర్పిస్తారు.

"సైకియాట్రిస్టుల ద్వారా నిద్ర సమస్య నుండి దూరం కావచ్చు"

నిద్ర సమస్యల నివారణలో సైకియాట్రిస్ట్ ల పాత్ర కూడా కీలకం. తీవ్రమైన Anxiety, Depression లేదా ఇతర మానసిక వ్యాధులు బైపోలార్ డిసార్డర్, schizophrenia, సైకోసిస్ etc., మానసిక సమస్యల వల్ల నిద్రలేమి వస్తే సైకియాట్రిస్ట్ అవసరమైతే మందుల ద్వారా చికిత్స అందిస్తారు.

నిద్రలేమి అనేది చిన్న సమస్య కాదు. ఇది మనిషి శారీరక, మానసిక, భావోద్వేగ ఆరోగ్యంపై ప్రభావం చూపుతుంది. అయితే సరైన అవగాహన, జీవనశైలి మార్పులు, మానసిక ప్రశాంతత, నిపుణుల సహాయంతో ఈ సమస్యను అధిగమించవచ్చు.

"సమాజం నిందిస్తుందేమోననే స్టిగ్మాను విడనాడాలి"

మానసిక సమస్యలు, వ్యాధుల పట్ల సైకాలజిస్టును, సైకియాట్రిస్ట్ లను కలిస్తే ఎవరేమనుకుంటారో ఏమో, సమాజం నిందిస్తుందనే, చులకనగా చూస్తారేమోననే బాధ వ్యక్తుల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తున్నది.  దాంతో చాలా మంది తమ బాధను తనలోనే దాచుకొని సమస్య జటిలం అయ్యేవరకు చూస్తూ ఉండిపోయి "సాధారణ సమస్యను అసాధారణ సమస్యగా మార్చుకుంటున్నారు." మానసిక సమస్యలు, నిద్ర సమస్యలను నిరక్ష్యం చేయకుండా స్టిగ్మాను వీడి ట్రీట్మెంట్ కు వస్తె సాధారణ ఆరోగ్య సమస్యల లాగే పూర్తిగా నయం అయ్యే అవకాశం ఉంటుంది.

“నిద్రను బలవంతంగా తెచ్చుకోవడం కాదు… మనసును ప్రశాంతంగా మార్చుకోవడం ముఖ్యం”

 ఈ విషయాన్ని ప్రతి ఒక్కరూ గుర్తుంచుకోవాలి. ఎందుకంటే ప్రశాంతమైన మనసుకి సహజంగానే మంచి నిద్ర చేరుతుంది.

ఆరోగ్యకరమైన నిద్ర… ఆరోగ్యకరమైన జీవితానికి మొదటి అడుగు.

Visit Us:

Sanjna Clinic 

(Neuro Psychiatric & Counseling Center)

Shiva nager khaman, Main Road, Sircilla