కోట్ల కొలది కేసులు, కోల్పోతున్న జీవితాలు...

న్యాయం కోసం దశాబ్దాల వేచి చూడు… 

సామాన్యుడి ఆశలు కోర్టు గడపలకే పరిమితం...

డైలీ భారత్, న్యూఢిల్లీ: భారతదేశంలో న్యాయవ్యవస్థ తీవ్ర ఒత్తిడిలో కూరుకుపోయి, సామాన్య ప్రజలకు న్యాయం అందడం దాదాపు దూరమైన లక్ష్యంగా మారుతోంది. ఏప్రిల్ 2026 నాటికి దేశవ్యాప్తంగా 5.58 కోట్లకు పైగా కేసులు పెండింగ్‌లో ఉండటం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. 

ఈ గణాంకాలు కేవలం సంఖ్యలు కాకుండా కోట్లాది కుటుంబాల బాధ, ఆవేదన, కోల్పోయిన కాలాన్ని ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.

పెండింగ్ కేసుల భారంతో కుంగిన కోర్టులు

నేషనల్ జ్యూడిషియల్ డేటా గ్రిడ్ గణాంకాల ప్రకారం: 

దిగువ కోర్టులు: 4.89 కోట్ల కేసులు, 

హైకోర్టులు: 63.94 లక్షలు, 

సుప్రీంకోర్టు: 93 వేల పైగా కేసులు.. 

జిల్లా కోర్టులలో సుమారు 69% కేసులు, 

హైకోర్టులలో 76% కేసులు ఏడాది దాటినవే. 

వేల కేసులు 20-30 సంవత్సరాలుగా పరిష్కారం కోసం ఎదురుచూస్తున్నాయి.

“న్యాయం ఆలస్యం అంటే న్యాయం నిరాకరణే”

న్యాయ నిపుణులు చెబుతున్న దాని ప్రకారం, కేసుల ఆలస్యం భారత ఆర్థిక వ్యవస్థపై కూడా తీవ్ర ప్రభావం చూపుతోంది. ప్రతి సంవత్సరం జిడిపిలో సుమారు 1.5% నష్టం జరుగుతోందని అంచనా. 

కానీ అసలు నష్టం మాత్రం పేదవాడిదే రైతు, కూలీ, చిన్న వ్యాపారి తమ జీవితం పొదుపులను కోర్టు చుట్టూ ఖర్చు చేస్తూ… చివరకు తీర్పు వచ్చేసరికి జీవితమే ఖాళీ అవుతోంది.

జీవితం మొత్తాన్ని మింగేస్తున్న కేసులు

ఒక కేసు 10 నుండి 30 సంవత్సరాలు సాగడం సాధారణంగా మారింది. తరతరాలుగా కోర్టు కేసులు కొనసాగుతున్న కుటుంబాలు ఉన్నాయి. తీర్పు వచ్చేలోపే వాదులు వృద్ధాప్యంలోకి చేరడం లేదా మరణించడం జరుగుతోంది. ఇది న్యాయవ్యవస్థలోని మానవీయ సంక్షోభాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తోంది.

ఎందుకు ఇలా జరుగుతోంది? మూల కారణాలు...

జడ్జీల కొరత 

(జడ్జి పాపులేషన్ రేషియో చాలా తక్కువ). 

తరచూ వాయిదాలు, పాత విధానాలు, డిజిటల్ లోపాలు, ప్రభుత్వమే పెద్ద లిటిగెంట్‌గా ఉండటం, అవినీతి ఆరోపణలు, పారదర్శకత లోపం.

 “త్వరిత న్యాయం” 

కలగానే మిగిలిందా?

ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టులు, ఈ-కోర్ట్ ప్రాజెక్టులు ప్రారంభమైనప్పటికీ, వాటి ప్రభావం పరిమితంగానే ఉంది. సాధారణ ప్రజలకు త్వరగా తీర్పు రావడం ఇంకా అసాధ్యమైన కలలా మారింది.

పరిష్కార మార్గాలు ఏమిటి?

నిపుణులు సూచిస్తున్న కొన్ని కీలక మార్పులు: జడ్జీల నియామకాలను వేగవంతం చేయడం, డిజిటల్ కోర్టు వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం, చిన్న కేసులకు లోకల్ లెవెల్‌లో పరిష్కార వ్యవస్థలు (ADR, లోక్ అదాలత్), వాయిదాలపై కఠిన నియంత్రణ, ప్రభుత్వ కేసుల తగ్గింపు.

సామాన్యుడి మౌన కేక

న్యాయం కోసం పోరాడే సామాన్యుడు… 

డబ్బు కోల్పోతాడు, 

సమయం కోల్పోతాడు, 

చివరికి ఆశను కూడా కోల్పోతాడు. ఈ పరిస్థితిలో చాలా మంది ప్రజలు న్యాయవ్యవస్థపై విరక్తి చెంది, పోరాడే ధైర్యం కోల్పోతున్నారు. 

“న్యాయం దొరుకుతుందా?” 

అన్న ప్రశ్నకంటే… 

“ఎప్పుడు దొరుకుతుంది?” 

అన్న అనుమానమే పెద్దదైపోయింది.

చివరిగా...

భారతదేశంలో న్యాయవ్యవస్థకు సంస్కరణలు అత్యవసరం. న్యాయం ఆలస్యమైతే అది న్యాయం కాదని చెబుతారు, అయితే ప్రస్తుతం పరిస్థితి చూస్తే, న్యాయం అందకముందే జీవితం ముగిసిపోతున్న దుస్థితి కనిపిస్తోంది.

న్యాయవ్యవస్థ మారాలి… 

లేదంటే ప్రజల విశ్వాసం పూర్తిగా కోల్పోతుంది.

Source (internet) social media