వ్యాస కర్త:

ప్రముఖ సైకాలజిస్ట్ కె.పున్నంచందర్

(తెలంగాణ సైకాలజిస్ట్స్ అసోసియేషన్ రాష్ట్ర ఉపాధ్యక్షుడు)

(తెలంగాణ సైకాలజిస్ట్స్ అసోసియేషన్ దశాబ్ది ఉత్సవాల సందర్భంగా ప్రత్యేక వ్యాసం)

డైలీ భారత్, స్పెషల్: ఈ రోజుల్లో మద్యపానం ఒక సామాన్య అలవాటు స్థాయిని దాటి, వ్యక్తి జీవితాన్ని, కుటుంబ వ్యవస్థను, సమాజాన్ని ప్రభావితం చేసే తీవ్రమైన సమస్యగా మారింది. ప్రారంభంలో సరదాగా మొదలయ్యే మద్యపానం, క్రమంగా వ్యక్తి శారీరక ఆరోగ్యం, మానసిక స్థితి, భావోద్వేగ నియంత్రణ, కుటుంబ సంబంధాలు, ఉద్యోగ జీవితం వంటి అనేక అంశాలను దెబ్బతీస్తూ వ్యసనంగా మారుతుంది. చాలామంది “మద్యం మానడం అసాధ్యం” అని భావిస్తారు. కానీ వాస్తవానికి సరైన వైద్య చికిత్స, సైకాలజికల్ కౌన్సెలింగ్, కుటుంబ మద్దతు మరియు వ్యక్తిగత సంకల్పం ఉంటే మద్యం వ్యసనం నుండి బయటపడటం పూర్తిగా సాధ్యమే.

"మద్యపాన వ్యసనం ఒక సైకో సోమాటిక్ డిసార్డర్"

మద్యపానం వల్ల శరీరంపై మాత్రమే కాదు, మనస్సుపై కూడా తీవ్రమైన ప్రభావాలు కనిపిస్తాయి. దీర్ఘకాలంగా మద్యం సేవించే వ్యక్తుల్లో అనేక రకాల సైకో సోమాటిక్ డిసార్డర్స్ (Psychosomatic Disorders) అభివృద్ధి చెందుతాయి. అంటే మానసిక ఒత్తిడి, ఆందోళన, భావోద్వేగ సమస్యలు శారీరక లక్షణాల రూపంలో బయటపడటం. తలనొప్పులు, గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం, నిద్రలేమి, కడుపు సమస్యలు, అధిక రక్తపోటు, శరీర అలసట వంటి సమస్యలు కేవలం శారీరక కారణాల వల్ల మాత్రమే కాకుండా మద్యపానం మరియు మానసిక ఒత్తిడుల ప్రభావం వల్ల కూడా రావచ్చు.

"పారానాయిడ్ పర్సనాలిటీ" 

దీర్ఘకాల మద్యపానం వ్యక్తి వ్యక్తిత్వంపైనా ప్రభావం చూపుతుంది. ముఖ్యంగా కొందరిలో పారానాయిడ్ వ్యక్తిత్వ లక్షణాలు (Paranoid Personality Features) కనిపించవచ్చు. కుటుంబ సభ్యులపై అనుమానం పెరగడం, భార్యాభర్తల మధ్య అనవసర గొడవలు, “అందరూ నన్ను మోసం చేస్తున్నారు” అనే భావన, కోపం, హింసాత్మక ప్రవర్తన, సామాజికంగా దూరమవడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. కొన్నిసార్లు ఈ అనుమానాలు కుటుంబ సంబంధాలను పూర్తిగా దెబ్బతీసే స్థాయికి చేరుకుంటాయి.

 “వ్యక్తికి తెలియకుండా మందులు ఇచ్చి మద్యం మాన్పించవచ్చా?” 

వ్యక్తికి తెలియకుండా మద్యం మాన్పించడం సాధ్యం కాదు. 

ఎందుకంటే మద్యపానం కేవలం శారీరక అలవాటు మాత్రమే కాదు; అది మానసిక, భావోద్వేగ, ప్రవర్తనా అంశాలతో కూడుకున్న సమస్య. వ్యక్తిలో మార్పు రావాలంటే ముందుగా అతనికి తన సమస్యపై అవగాహన రావాలి. “నేను మారాలి” అనే అంతర్గత ప్రేరణ కలగాలి. కుటుంబం, వైద్యులు, సైకాలజిస్టులు కలిసి వ్యక్తిలో ఆ మార్పును తీసుకురావడానికి సహకరించాలి.

Detoxification అవసరమేనా..?

మద్యపాన వ్యసన చికిత్సలో మొదటి దశగా చాలా సందర్భాల్లో డిటాక్సిఫికేషన్ (Detoxification) అవసరం అవుతుంది. దీన్ని ప్రధానంగా సైకియాట్రిస్టులు (Psychiatrists) పర్యవేక్షణలో నిర్వహిస్తారు. ఎందుకంటే దీర్ఘకాలంగా మద్యం సేవించే వ్యక్తి ఒక్కసారిగా మానేస్తే విత్‌డ్రాయల్ లక్షణాలు  కనిపించవచ్చు. చేతులు వణకడం, ఆందోళన, చెమటలు, నిద్రలేమి, తీవ్ర అసహనం, కొన్నిసార్లు ఫిట్స్ పక్షవాతం  డిలిరియం ట్రిమెన్స్ వంటి ప్రమాదకర పరిస్థితులు కూడా రావచ్చు. అందువల్ల వైద్యుల పర్యవేక్షణలో చికిత్స  అవసరం ఉంటుంది.

"మద్యం మాన్పించడంలో సైకాలజిస్టుల పాత్ర కీలకం"

మద్యపాన వ్యసనం నుండి బయటపడాలంటే మందులు మాత్రమే సరిపోవు. అసలు మార్పు వ్యక్తి ఆలోచనల్లో, భావోద్వేగాల్లో, ప్రవర్తనలో రావాలి. ఇక్కడే సైకాలజిస్టుల పాత్ర అత్యంత కీలకం అవుతుంది. సైకాలజిస్టులు కౌన్సెలింగ్, Cognitive Behavioral Therapy (CBT), Motivational Enhancement Therapy, Relaxation Techniques, Stress Management, Family Counseling వంటి పద్ధతుల ద్వారా వ్యక్తిలో మార్పును తీసుకురావడానికి సహాయపడతారు.

మద్యపానం వెనుక ఉన్న ప్రధాన కారణాలను లేదా ట్రిగ్గర్స్‌ను గుర్తించడం చికిత్సలో చాలా ముఖ్యమైన అంశం. ప్రతి వ్యక్తికి వేర్వేరు ట్రిగ్గర్స్ ఉంటాయి. కొందరికి ఒత్తిడి కారణం కావచ్చు, మరికొందరికి కుటుంబ గొడవలు, ఒంటరితనం, నిరాశ, స్నేహితుల ప్రభావం, ఉద్యోగ ఒత్తిడి లేదా ఆర్థిక సమస్యలు కారణమవుతాయి. సైకాలజిస్టులు ఈ ట్రిగ్గర్స్‌ను అంచనా వేసి, వాటికి అనుగుణంగా థెరపీలు అందిస్తారు. వ్యక్తిలో “మద్యం లేకుండా నేను జీవించలేను” అనే నమ్మకాన్ని క్రమంగా మార్చి, ఆరోగ్యకరమైన ఆలోచనా విధానాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి సహాయపడతారు.

చాలామంది వ్యక్తులు ఒత్తిడిని తగ్గించుకోవడానికి మద్యాన్ని ఆశ్రయిస్తారు. కానీ అది తాత్కాలిక ఉపశమనం మాత్రమే. తరువాత సమస్యలు మరింత తీవ్రమవుతాయి. అందుకే థెరపీలో భాగంగా ఒత్తిడిని ఆరోగ్యకరంగా ఎదుర్కొనే నైపుణ్యాలు నేర్పిస్తారు. కోప నియంత్రణ, భావోద్వేగ నియంత్రణ, సమస్య పరిష్కార నైపుణ్యాలు, రిలాక్సేషన్ పద్ధతులు, జీవన నైపుణ్యాలు వంటి అంశాలపై శిక్షణ ఇస్తారు.

"రిలాప్స్ అంటే"

మద్యం మానిన తరువాత తిరిగి అలవాటు పడే ప్రమాదాన్ని రిలాప్స్ (Relapse) అంటారు. ఇది చాలా సాధారణమైన సమస్య. అందుకే కేవలం “మానడం” మాత్రమే కాదు, తిరిగి ప్రారంభం కాకుండా ముందుగానే ప్రణాళిక రూపొందించడం చాలా అవసరం. దీనినే రిలాప్స్ ప్రివెన్షన్ ప్లానింగ్ (Relapse Prevention Planning) అంటారు. ఇందులో ట్రిగ్గర్స్‌ను ముందుగానే గుర్తించడం, ప్రమాదకర పరిస్థితులను దూరంగా ఉంచడం, రోజువారీ ప్లానింగ్ చేయడం, కొత్త అలవాట్లు అభివృద్ధి చేయడం, Support System ఏర్పరచడం, అవసరమైనప్పుడు Follow-up Counseling తీసుకోవడం వంటి అంశాలు ఉంటాయి.

"కుటుంబ మద్దతు అవసరం"

మద్యపాన వ్యసనం ఒక వ్యక్తి సమస్య మాత్రమే కాదు; అది మొత్తం కుటుంబాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది. కుటుంబ సభ్యులు తిట్లు, అవమానాలు, హింస కంటే సహకారం, ప్రోత్సాహం, ప్రేమ, అర్థం చేసుకునే విధానం ప్రదర్శిస్తే చికిత్స ఫలితాలు మరింత మెరుగ్గా ఉంటాయి. కుటుంబ సభ్యులు కూడా కౌన్సెలింగ్‌లో భాగస్వాములు కావడం అవసరం. అందుకే సైకాలజిస్టులు ఫ్యామిలీ కౌన్సెలింగ్ కు ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. కుటుంబ సభ్యుల ఆలోచన విధానం, వ్యసన పరులను డీల్ చేసే విధానాలపై కౌన్సెలింగ్ ఇస్తారు.

"వ్యక్తిని తప్పు పట్టవద్దు"

మద్యం వ్యసనం ఒక నైతిక వైఫల్యం కాదు; అది చికిత్స అవసరమైన మానసిక-ప్రవర్తనా సమస్య. సరైన సమయంలో సైకియాట్రిస్ట్ చికిత్స, డిటాక్సిఫికేషన్, సైకాలజిస్టుల కౌన్సెలింగ్, కుటుంబ మద్దతు మరియు వ్యక్తిగత సంకల్పం ఉంటే మద్యం వ్యసనం నుండి బయటపడటం పూర్తిగా సాధ్యమే. వ్యక్తిని తప్పుబట్టడం కాదు, అతనిలో మార్పు తీసుకురావడానికి సహకరించడం కుటుంబ బాధ్యత.

“మద్యం నుండి విముక్తి సాధ్యమే … మార్పు మొదలవ్వాల్సింది  కుటుంబ సభ్యుల అవగాహనతో.”

వ్యాసకర్త:

ప్రముఖ సైకాలజిస్ట్ కె. పున్నంచందర్

M.Sc Psychology, MSW (Medical & Psychiatry), LLB

15+ Years Experience in Mental Health