(ప్రపంచ పొగాకు వ్యతిరేక దినోత్సవం సందర్భంగా ప్రత్యేక వ్యాసం)

వ్యాస కర్త: ప్రముఖ సైకాలజిస్ట్ కె. పున్నంచందర్, సిరిసిల్ల, TPA రాష్ట్ర ఉపాధ్యక్షుడు 

MSc Psychology, MSW Medical & Psychiatry, LLB

(తెలంగాణ సైకాలజిస్ట్స్ అసోసియేషన్ దశాబ్ది ఉత్సవాల సందర్భంగా ప్రత్యేక (13)వ్యాసం)

డైలీ భారత్, స్పెషల్: ప్రతి సంవత్సరం మే 31న ప్రపంచవ్యాప్తంగా "ప్రపంచ పొగాకు నిరోధక దినోత్సవం" నిర్వహించబడుతుంది. పొగాకు వినియోగం వల్ల కలిగే ఆరోగ్య, సామాజిక, ఆర్థిక నష్టాలపై ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. 

నేటి సమాజంలో పొగాకు వినియోగం ఒక వ్యక్తిగత అలవాటు మాత్రమే కాదు, ప్రజారోగ్యానికి తీవ్రమైన సవాలుగా మారింది.

"ఒక్క సారి ప్రయత్నిద్దాం - నాకు వ్యసనం రాదు అనే భావన"

 ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అంచనాల ప్రకారం ప్రతి సంవత్సరం లక్షలాది మంది పొగాకు సంబంధిత వ్యాధుల కారణంగా ప్రాణాలు కోల్పోతున్నారు.

పొగాకు ఉత్పత్తులు అనేక రూపాల్లో మార్కెట్లో లభ్యమవుతున్నాయి. సిగరెట్లు, బీడీలు, సిగార్లు, హుక్కా, ఈ-సిగరెట్లు, గుట్కా, ఖైనీ, జర్దా, పాన్ మసాలా, నమిలే పొగాకు వంటి ఉత్పత్తులు నేడు సులభంగా అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఆకర్షణీయమైన ప్యాకింగ్, వివిధ రుచులు, ప్రకటనల ప్రభావం వల్ల ముఖ్యంగా యువత వీటి వైపు ఆకర్షితులవుతున్నారు.

పొగాకు అలవాటు ఒక్కసారిగా ఏర్పడదు. సాధారణంగా స్నేహితుల ప్రభావం, కుతూహలం, ఒత్తిడి నుంచి ఉపశమనం పొందాలనే ప్రయత్నం, ఫ్యాషన్‌గా కనిపించాలనే కోరిక, కుటుంబ సభ్యుల అలవాట్లు లేదా సోషల్ మీడియా ప్రభావం వల్ల ఈ అలవాటు ప్రారంభమవుతుంది. మొదట "ఒక్కసారి ప్రయత్నిద్దాం", "నాకు వ్యసనం రాదు", "టెన్షన్ తగ్గుతుంది" వంటి ఆలోచనలతో మొదలైన వినియోగం క్రమంగా వ్యసనంగా మారుతుంది.

"శారీరక, మానసిక అనారోగ్యాలకు కారణం"

పొగాకు వినియోగం శరీరంలోని దాదాపు ప్రతి అవయవాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది. ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్, నోటి క్యాన్సర్, గొంతు క్యాన్సర్, గుండె జబ్బులు, అధిక రక్తపోటు, స్ట్రోక్, శ్వాసకోశ వ్యాధులు, దంత సమస్యలు, రోగనిరోధక శక్తి తగ్గడం వంటి అనేక ఆరోగ్య సమస్యలకు ఇది కారణమవుతుంది. గర్భిణీ స్త్రీలు పొగాకు వాడితే పుట్టబోయే శిశువు ఆరోగ్యంపై కూడా ప్రతికూల ప్రభావం పడుతుంది.

చాలామంది పొగాకు మానసిక ప్రశాంతత ఇస్తుందని భావిస్తారు. కానీ వాస్తవానికి అది తాత్కాలిక ఉపశమనం మాత్రమే. దీర్ఘకాలంలో ఆందోళన, డిప్రెషన్, చిరాకు, ఏకాగ్రత లోపం, నిద్ర సమస్యలు, భావోద్వేగ అస్థిరత వంటి మానసిక సమస్యలు పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. నికోటిన్‌పై ఆధారపడే పరిస్థితి ఏర్పడి, వ్యక్తి తన భావోద్వేగాలను నియంత్రించుకోవడంలో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటాడు.

"పాసివ్ స్మోకింగ్ వల్ల నష్టమే"

పొగాకు వల్ల నష్టపోయేది కేవలం వాడేవారే కాదు. పొగ త్రాగుతున్న వ్యక్తి విడుదల చేసే పొగను పక్కన ఉన్నవారు పీల్చడాన్ని "పాసివ్ స్మోకింగ్" లేదా "సెకండ్ హ్యాండ్ స్మోకింగ్" అంటారు. ఇది ముఖ్యంగా పిల్లలు, గర్భిణీలు మరియు వృద్ధులకు ప్రమాదకరం. పాసివ్ స్మోకింగ్ వల్ల పిల్లల్లో ఆస్తమా, శ్వాసకోశ ఇన్ఫెక్షన్లు, చెవి సమస్యలు రావచ్చు. పెద్దల్లో గుండె జబ్బులు, ఊపిరితిత్తుల వ్యాధులు మరియు క్యాన్సర్ ప్రమాదం పెరుగుతుంది.

"పొగాకు వల్ల మెదడు ఎలాంటి ఫీలింగ్ పొందుతుంది"

పొగాకు వ్యసనానికి ప్రధాన కారణం నికోటిన్ అనే రసాయనం. నికోటిన్ మెదడులో డోపమైన్ (Dopamine) అనే "ఆనంద హార్మోన్" విడుదలను పెంచుతుంది. దీని వల్ల తాత్కాలికంగా ప్రశాంతత, సంతోషం, ఒత్తిడి తగ్గిన భావన కలుగుతుంది. అయితే కొంత సమయం తర్వాత ఆ ప్రభావం తగ్గిపోవడంతో మెదడు మళ్లీ అదే అనుభూతిని కోరుకుంటుంది. ఈ ప్రక్రియ క్రమంగా వ్యసనంగా మారుతుంది.

"పొగాకు మానాలనుకున్నప్పుడు పొందే అసౌకార్యాన్ని ఎలా అధిగమించాలి"

పొగాకు మానాలని నిర్ణయించుకున్నప్పుడు మెదడు కొంతకాలం అసౌకర్యంగా స్పందించవచ్చు. చిరాకు, ఆందోళన, అసహనం, ఏకాగ్రత లోపం, నిద్ర సమస్యలు, పొగాకు కోసం బలమైన కోరిక (Craving) వంటి లక్షణాలు కనిపించవచ్చు. ఇవి శాశ్వతం కావు. సాధారణంగా కొన్ని వారాల నుంచి కొన్ని నెలల వ్యవధిలో మెదడు కొత్త పరిస్థితికి అలవాటు పడుతుంది.

ఈ స్పందనలను అధిగమించడానికి క్రమం తప్పకుండా వ్యాయామం చేయడం, లోతైన శ్వాస వ్యాయామాలు, ధ్యానం, యోగా, నడక, మంచి నిద్ర, కుటుంబ సభ్యులు మరియు స్నేహితుల మద్దతు ఎంతో ఉపయోగపడతాయి. పొగాకు వాడాలనే కోరిక వచ్చినప్పుడు నీరు తాగడం, ఇతర పనుల్లో నిమగ్నం కావడం, ఆరోగ్యకరమైన అలవాట్లను పెంపొందించుకోవడం ద్వారా ఆ కోరికను నియంత్రించవచ్చు.

వ్యసనం నుంచి బయటపడే ప్రయాణంలో మొదటి కొన్ని రోజులు కష్టంగా అనిపించినప్పటికీ, ప్రతి రోజు గడిచే కొద్దీ మెదడు ఆరోగ్యకరమైన మార్పులను స్వీకరిస్తుంది. సరైన కౌన్సెలింగ్, మానసిక బలం, కుటుంబ సహకారంతో పొగాకు వ్యసనాన్ని పూర్తిగా జయించడం సాధ్యమే.

"సైకాలజిస్ట్ ద్వారా మానుకోవచ్చు"

పొగాకు వ్యసనాన్ని అధిగమించడంలో కౌన్సెలింగ్ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. వ్యసనం వెనుక ఉన్న కారణాలను గుర్తించడం, మార్పు పట్ల ఆసక్తి పెంచడం, ఒత్తిడిని ఎదుర్కొనే ఆరోగ్యకరమైన పద్ధతులను నేర్పించడం, కుటుంబ మద్దతును పెంపొందించడం ద్వారా వ్యక్తిని వ్యసనం నుంచి బయటకు తీసుకురావచ్చు. సరైన మార్గదర్శకత్వం మరియు పట్టుదల ఉంటే పొగాకు అలవాటును పూర్తిగా మానడం సాధ్యమే.

పొగాకు వ్యసన నివారణలో సైకాలజిస్టులు ప్రత్యేకమైన థెరపీలను అందిస్తారు. కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ (CBT) ద్వారా పొగాకు గురించి ఉన్న తప్పుడు నమ్మకాలను మార్చడం, మోటివేషనల్ ఇంటర్వ్యూయింగ్ ద్వారా మానాలనే సంకల్పాన్ని బలోపేతం చేయడం, బిహేవియర్ మోడిఫికేషన్ థెరపీ ద్వారా ఆరోగ్యకరమైన అలవాట్లను పెంపొందించడం, రిలాప్స్ ప్రివెన్షన్ థెరపీ ద్వారా మళ్లీ వ్యసనంలోకి వెళ్లకుండా నివారించడం వంటి పద్ధతులు ఉపయోగపడతాయి. అదనంగా ఒత్తిడి నిర్వహణ శిక్షణ, కుటుంబ కౌన్సెలింగ్ కూడా అందిస్తారు.

"సైకియాట్రిస్ట్ సేవలను పొందాలి"

కొన్ని సందర్భాల్లో సైకియాట్రిస్ట్ సహాయం కూడా అవసరం అవుతుంది. తీవ్రమైన నికోటిన్ వ్యసనం ఉన్నప్పుడు, అనేకసార్లు ప్రయత్నించినా మానలేకపోతున్నప్పుడు, డిప్రెషన్ లేదా ఆందోళన సమస్యలు ఉన్నప్పుడు, నిద్రలేమి లేదా ఉపసంహరణ లక్షణాలు తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు సైకియాట్రిస్ట్‌ను సంప్రదించడం మంచిది. అవసరమైతే మందులు, నికోటిన్ రీప్లేస్మెంట్ థెరపీ సహాయంతో వ్యసనం నుంచి బయటపడేందుకు చికిత్స అందిస్తారు.

పొగాకు వినియోగం ఒక వ్యక్తి ఆరోగ్యాన్నే కాదు, కుటుంబాన్ని, సమాజాన్ని కూడా ప్రభావితం చేసే సమస్య. క్షణిక ఆనందం కోసం ప్రారంభమైన అలవాటు జీవితాంతం బాధలకు కారణం కావచ్చు. అందుకే పొగాకు ఉత్పత్తులకు దూరంగా ఉండటం, ఇప్పటికే అలవాటు ఉన్నవారు నిపుణుల సహాయం తీసుకుని దానిని అధిగమించడం అత్యంత అవసరం. 

ఈ ప్రపంచ పొగాకు నిరోధక దినోత్సవం సందర్భంగా మనం ఒక సంకల్పం చేద్దాం – "పొగాకుకు దూరంగా ఉండి, ఆరోగ్యకరమైన జీవితానికి దగ్గరవుదాం."

Visit Us:

Sanjana Clinic 

(Neuro Psychiatric & Counseling Center)

Shiva nager khaman, Main Road, Sircilla